To podstawowa maszyna w zakładzie i najczęściej się o nią pyta. Stąd temat, w którym wszystko na temat pilarek. Na początek kilka (no może kilkadziesiąt
![Puszcza oko ;)](./images/smilies/icon_e_wink.gif)
) słów ogólnie. Dzielcie się swoimi wrażeniami!
Pilarki formatowe mogą służyć zarówno do rozcinania płyty, jak i drewna litego, muszą zostać jednak odpowiednio wyposażone, w zależności od rodzaju materiału. Maszyna do cięcia płyty nie musi mieć zbut dużej mocy, natomiast musi zapewniać bardzo wysoką precyzję cięcia. Przy cięciu drewna litego większą uwagę nalezy poświęcić mocy maszyny. Aby dokonać odpowiedniego wyboru pilarki formatowej należy zwrócić uwagę na kilka podstawowych elementów, takich jak wózek ruchomy, agregat piły, rama boczna i stół roboczy wraz z liniałem.
O wózek ruchomy i system jego posuwu wielu producentów toczy niekończący się bój na rynku. Można rozróżnić kilka podstawowych systemów posuwu, natomiast ocenę każdego z nich pozostawimy użytkownikom. Dwie główne szkoły opierają się łożysku kulkowym i rolkach. Kulka obraca się z prowadnicach mocowanych w korpusie wózka i w samym wózku. Rolki toczą się na prętach umocowanych na korpusie wózka. Część z producentów rozwinęła te koncepcje na własne potrzeby modyfikując albo kulkę albo prowadnice. Kulka przyjmuje postać wałków ułożonych naprzemiennie i toczących się po prowadnicach prostych. Prowadnice natomiast przyjmują postać prętów i to pomiędzy nimi toczy się kulka. Warto zaznaczyć, że w mniejszych modelach lub też starszych rozwiązaniach, wózek porusza się również na okrągłej prowadnicy w formie rury lub pewlnego wałka stalowego. Linia cięcia jest wtedy najczęściej odsunięta od wózka i takie rozwiązanie sprawdza się przy rozcinaniu drewna litego, gdzie przesunięcia rzędu 0,1-0,2 mm nie mają większego wpływu. Wybierając dany system posuwu, należy kierować się przede wszystkim doświadczeniem producenta na rynku, solidnością wykonania i precyzją ruchu. Warto obejrzeć kilka pilarek pracujących już w innych zakładach. Wózek powinien chodzić lekko, bez przeskoków, nie powinien mieć żadnych luzów ani cięższych momentów. W pełnym wysuwie nie powinien wymagać użycia większej siły do ruchu niż pośrodku stołu. Sam wózek wykonany jest najczęściej z aluminium i na jego budowę również powinno się zwrócić dużą uwagę. Wózek o dużym przekroju, lecz pusty w środku, będzie się uginał. Dlatego z jednej strony wymiary wózka są istotne, lecz tylko w powiązaniu z jego odpowiednim użebrowaniem, co zapewni odpowiednią sztywność wózka, a co za tym idzie odpowiednią jakość obróbki.
Agregat piły to również kluczowa kwestia przy wyborze pilarki. Po pierwsze powinien być wykonany z jednego odlewu, tak by nie wpadał w drgania. Najlepiej, jeśli korpus wykonany jest z żeliwa odlanego z jednej formy. Należy zwrócić uwagę, w jaki sposób agregat się podnosi i pochyla. Jeśli będzie zamocowany tylko z jednej strony, narażamy się na pracę z wibracjami i drganiami. Większość producentow pochylanie agregatu realizuje na łożach, które zapewniają większą sztywność i stabilność przy pracy z tarczą ustawioną pod kątem. Daje to również większą powtarzalność ustawienia. Przy pracy z płytą niezbędny obecnie jest podcinacz. Nacina on powierzchnię płyty od spodu i dzięki temu dolna powierzchnia płyty nie ulega wyrwaniom, powodowanym przez wychodzącą tarczę piły. Podcinacz można również stosować przy cięciu poprzecznym drewna litego. Podcinacz może być zainstalowany na dwa sposoby: albo poprzez pasek klinowy będzie pracował na wspólnym silniku z piłą, albo będzie posiadał swój osobny agregat i silnik. Podcinacz musi być regulowany w dwóch płaszczyznach: góra/dół i na boki, w zależności od tarczy piły i materiału, który rozcinamy. Regulacje mogą być wyprowadzone na zewnątrz maszyny, co znacznie ułatwia ustawienie podcinacza. Moc silnika powinna być dobrana do rodzaju obróbki. Jeśli rozcinamy samą płytę, moc silnika może być mniejsza, na poziomie 3-4 kW w trybie S1. Jeśli drewno lite, to moc musi być dobrana odpowiednio do maksymalnej wysokości cięcia i w pilarkach formatowych osiąga maksymalnie 11 kW w trybie S1.
Kolejnym ważnym elementem, zwłaszcza przy rozcinaniu płyty jest rama boczna, jej suport i liniał. Rama podtrzymuje element, zaś liniał na niej umocowany umożliwia ustawienie wymiaru formatki. Rama opiera się na suporcie i sposób jego wysuwania, czyli prowadzenia ramy jest również bardzo istotnym elementem, wpływającym na jakość cięcia. Jeśli rolki na których wysuwa się suport będą zbyt ciasne lub luźne, lub jeśli zaczną podskakiwać na zgromadzonym pyle, to jakość cięcia będzie pozostawiała wiele do życzenia. Dlatego ważne jest, aby zwrócić uwagę na rozwiązanie zastosowane w suporcie ramy danej maszyny. Liniał na ramie służy do formatowania, zatem musi być ustawiony pod kątem 90 stopni i nie ulegać przesunięciom. Bazy na liniale do ustawienia wymiaru powinny być obracane, aby umożliwić pracę z liniałem zarówno z przodu, jak i z tyłu ramy. Sam liniał powinno się w prosty sposób przestawiać z przodu na tył ramy. Liniał poprzeczny powinien również mieć możliwość ustawienia pod kątem i zamocowania na ramie. Dzięki temu nie będą potrzebne dodatkowe urządzenia do cięcia pod kątem.
Stół roboczy wraz z liniałem wzdłużnym lub równoległym służy do cięcia elementów bez wózka lub do odcinania pasów z płyty ułożonej na wózku i ramie, z zachowaniem wymiarów po prawej stronie tarczy. Stół roboczy najczęściej wykonany jest z żeliwa i dzięki temu nie ulega starciu czy uszkodzeniu. Daje zatem podstawę do prowadzenia elementu. Liniał równoległy powinien mieć również solidny korpus, najlepiej żeliwny, poruszający się na odpowiedniej prowadnicy. Warto zwrócić uwagę na prowadnicę liniału, wykonaną najczęściej ze stali - tak by miała odpowiednią sztywność. Dzięki temu uzyskamy powtarzalność i dokładność wymiarów.
Do większości pilarek formatowych dostępnych na rynku producenci oferują szereg urządzeń dodatkowych i udogodnień. Najczęściej spotykanym jest dodatkowy liniał do cięcia pod kątem. Mocowany na wózku ułatwia ustawienie odpowiedniego kąta i eliminuje konieczność przestawiania liniału poprzecznego. Na wózku można zamocować również drugą ramę poprzeczną lub dodatkowy stolik, które podtrzymają duże elementy. Dostępny jest również dodatkowy liniał mocowany na wózku, a wyposażony w specjalny nosek, który służy do wstępnego cięcia wzdłużnego płyty z przestającą okleiną. Na wózku można również zainstalować belkę dociskową, która ułatwia rozcięcie pofaldowanej płyty, a także eliminuje przekłamanie wymiarów, następujące po rozprężeniu płyty. Wiele maszyn może zostać wyposażonych w różnego rodzaju odczyty elektroniczne, które ułatwiają precyzyjne ustawienie wymiarów. W odczyty takie mogą zostać wyposażone wszystkie liniały standardowe i dodatkowe. Regulacja piły na wysokość i pod kątem może następować elektrycznie, również z odczytem elektronicznym. Wraz z postępem technologicznym na rynku zaczęły pojawiać się pilarki tarczowe wyposażone w elementy sterowania lub całkowicie sterowane. Sterowanie znacznie ułatwia pracę, pozwalając na automatyczne ustawienie piły na wysokość i pod kątem, podcinacza, liniałów, czy obrotów tarczy, a także umożliwia różnego rodzaju obliczenia wymiarów.